مطالعات شرقشناسی آلمان وانگلستان در سده بیستم:مصرپژوهی.

 

مطالعات شرقشناسی آلمان وانگلستان در سده بیستم:مصرپژوهی.

مقدمه:

مصر سرزمینی است که تمدن کهن آن چشم هر بیننده ای را به خود خیره می سازد؛پیش از ورود اسلام به این سرزمین به سبب حضور قدرت های بیگانه[1],این سرزمین با تاریخ خویش گسستی عمیق یافت.ورود اسلام به مصر علاوه برهماهنگی با رسالت گسترش اسلام در دیگر نقاط جهان , برای حفظ امنیت مناطق گشوده شده توسط مسلمانان نیز ضروری می نمود[2]؛ورود اسلام به این سرزمین فصلی نوین را درتاریخ مصر رقم زد؛فصلی با فراز ونشیب های بسیار.مصر از دیرباز به سبب موقعیت جغرافیایی اش مورد توجه قدرت های مجاور بوده به گونه ای که رومیان آن را انبار غله خویش می دانستند[3].این توجه به مصر پس از رنسانس علمی _صنعتی غرب بیشتر شد ودرگیری هایی در میان کشورهای اروپای غربی برای تسلط برای آن صورت گرفت. حضور غربیان در مصر,که با مقاصد استعماری همراه بود,آنان را از نزدیک با نشانه های تمدنی آن آشنا کرد واین مقدمه ای برای آنان در جهت شناخته هرچه بیشتر مصر بود.مصرشناسی ,که شاخه ای از شرقشناسی است,حوزه های بسیاری را دربرمی گیرد؛اکنون برای هر دوره از تاریخ مصر متخصصانی درغرب هستند که براساس علاقه خویش به پژوهش در آن می پردازند؛دروه اسلامی تاریخ مصر,که همچنان ادامه دارد,یکی از این زمینه ها است.هدف این مقاله ارایه گزارشی کوتاه از موضوعات مورد علاقه مصر پژوهان آلمانی وانگلیسی درحوزه تاریخ مصر اسلامی در یک سده اخیر است.

با مراجعه به منابعی که به فهرست کردن مقالات وکتاب های نگاشته شده در موضوعی خاص گردآمده اند می توان آگاهی های مناسبی درباره موضوعات مورد علاقه مستشرقانی که در حوزه مصر پژوهش می کنند به دست آورد.index islamicus یکی از منابع کتابشناسی موضوعات اسلامی است که از سوی بنیاد؟ انتشار یافته است؛این مجموعه اطلاعاتی جامع از مقالات وکتاب های نوشته شده مستشرقان دریک سده اخیر را دارد.

بیشترین حجم مقاله ها وکتاب های نوشته شده در سده بیستم پیرامون مصر دوره اسلامی به زبان های انگلیسی وآلمانی است, به گونه که گمان می شود این دو کشور درحوزه مصر پژوهی در رقابت با هم هستند.در ده نخست سده بیستم میلادی مستشرقان آلمانی رویکردی اقتصادی ـ فرهنگی به مصر داشته وبیشتر توجه شان را به شمال شرق قاره افریقا معطوف نمودند؛دراین زمینه به مقاله هایی چون "اوضاع فرهنگی شمال شرق افریقا در دوره مملوکی" از بچر[4] اشاره باید کرد.

در ده دوم (1911-1920م)درمطالعات عربی رویکردی انسان شناسانه از سوی مستشرقان آلمانی در حوزه مصر رونق گرفت؛این مطالعات به جنبه های عرفان اسلامی درمصر وتشکیلات آن نیز توجه داشت.[5]دراین ده مستشرقان انگلیسی موضوعاتی دیگر چون  بررسی مکاتب سیاسی اسلامی [6]وحضور اسلام درمصر به عنوان یک دین [7]را مورد توجه قرار داده بودند.

مستشرقان انگلیسی در ده سوم سده بیستم علاقه خویش را به مسایل سیاسی مصر از دست ندادند؛آنان علاوه بر مسایل سیاسی روز مصر,نیم نگاهی به روابط سیاسی مصر با دیگر سرزمین ها درادوار تاریخی داشتند. برای نمونه می توان به پژوهش صورت گرفته توسط گویست درباره  روابط سیاسی مصر با ایراندر دوره فاطمی(358-567هـ .ق) اشاره کرد.[8]

درده های چهارم وپنجم سده بیست میلادی اورپا درگیر مقدمات جنگ جهانی دوم (1939-1945م)بود؛پس ازآن اشتغال اورپاییان به باسازی ویرانی های ناشی از این جنگ,فضایی برای ارایه  پژوهشی درخور درباره تاریخ مصر دوره اسلامی محیا نساخت.کم کاری ده های پیش در ده ششم جبران شد وموضوعات مورد علاقه مستشرقان آلمانی وانگلیسی  تنوع بیشتر یافت.در آغازین سال های[9] این ده مصر با تحولی  اساسی در نظام سیاسی خود روبرو بود؛تغییر از نظام سلطنتی به نظام جمهوری که به رهبری جمال عبدالناصر صورت گرفت هم مصر وهم تمایلات پژوهشی مصرشناسان را دگرگون ساخت.توجه آلمانی ها بیشتر به تاریخ اقتصادی مصر در دوره های پیشین چون دوره نخست خلافت عباسی ودوره فاطمی معطوف گردید[10].مصرپژوهان انگلیسی به مقتضای زمان بر موضوعاتی چون رابطه اسلام وملیت,جنبش های مدرن سازی مصر ونظام آموزشی نوین مصرتکیه داشتند.[11]

اسلام وجامعه مصر[12],روابط بین پیروان ادیان در مصر,ملیت گرایی در مصر اسلامی[13] و روابط و اوضاع اقتصادی ـ سیاسی مصر در دوره های تاریخ با دیگر ممالک اسلامی از موضوعات مورد علاقه مصرپژوهان انگلیسی بود که در موضوعاتی چون مارکسیسم وسوسیالسیم در مصر معاصر با آلمانی ها مشترک بودند.[14]

از1971-1980 م را باید "ده مصر پژوهان انگلیسی" نامید؛در این سالها انگلیسی ها از رقبای آلمانی خویش پیشی گرفتند وعلاوه بر موضوعات گذشته عرصه های جدیدی چون مطالعات زنان[15], بیداری اسلامی وسلفی گری [16]درمصر,پژوه های تاریخ تشکیلات سلسله های اسلامی در مصر ومصر در دوران مدرن را نیز مورد پژوهش قرار دادند.

پس از روی کار آمدن حسنی مبارک وپیش گرفتن سیاست نزدیکی به آمریکا و رژیم اشغال گر از سوی وی,مصر تلاشی بسیار برای پیشرفت درعرصه های علمی فرهنگی آنهم با جنبه غربی نمود[17].این تحولات به پژوهشگران غربی موضوعاتی جدید را هدیه می نمود.آلمانی ها حقوق,فلسفه, ادبیات معاصر وجغرافیا مصر را برای خویش برگزیدند[18] ودر عوض انگلیسی ها به تحولات مذهبی ـ اجتماعی در تاریخ مصر,مطالعات بین دینی درمصر,سکولاریسم درمصر وجایگاه اسلام در میان مصریان علاقه نشان دادند.[19]

 

نتیجه گیری:

دراین گزارش کوتاه از فعالیت های یک سده اخیر مصرپزوهان سعی برآن بود تا این نکته یادآوری شود که شرقشناسان به اقتضای زمان, موضوعات پژوهشیشان را تغییر داده واز موضوع مورد بررسی خویش متأثر هستند؛درعین حال نباید از تأثیر گذاری آنان بر موضوعات چشم پوشید وبایسته است در تحقیقی جامع به این جنبه از شرقشناسی نیز توجه شود.

جدول زیر,که براساس بازه های زمانی ده ساله تنظیم شده است ,گویای میزان توجه مستشرقان مصرپژوه از آغاز سده بیستم تا ده پایانی این سده است.

بازه زمانی ده ساله

شمار مقالات وکتاب های مرتبط با مصر

شمار مقالات وکتاب های مرتبط با مصر دوره اسلامی

شمار مقلات وکتاب ها به درصد

1900-1910م

109

2

1.83%

1911-1920م

273

11

4.02%

1921-1930م

354

4

1.12%

/ 3 نظر / 13 بازدید
ابوالفضل رضایی آسا

سلام آقای رضوی،وبلاگتون رو تبریک میگم از طریق آقای دکتر احمد وند با وبلاگتون آشنا شدم.اگه مطالبی راجع به احکام السلطانیه و نصیحت الملوک نویسی داشتی تو وبلاگتون قرار بدین ما مشتاق استفاده از مطالبتون هستیم.با تشکر

دیوان سالاری

سلام خوش میگذره؟؟؟؟ منابع !!!!!!!!!!!!!!!!!؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟؟ مگه قرار بود بگن!!! موفق باشید بیش از پیش

دیوسالار

با درود و خسته نباشید خدمت شما بسیار مفید و بجا بود در حال گشتن مطلب واسه پایان نامم بودم که با این پایگاه آشنا شدم زین پس نهایت تلاشم میکنم از مطالابت استفاده کنم پیروز باشی و سربلند بدرود