خاورشناس

مطالعات قرآنی در غرب زمینه‌ای میان رشته‌ای؛ مطالعه موردی: تفسیرپژوهی

مقاله ارائه شده در همایش بین المللی مطالعات میان‌رشته‌ای قرآن کریم،دانشگاه تهران، تهران، اسفند1395.

 

 

مطالعات قرآنی در غرب زمینه‌ای میان رشته‌ای؛

مطالعه موردی: تفسیرپژوهی

 

سیدکمال کشیک نویس رضوی[1]

 

چکیده

یکی از زمینه‌های مطالعات قرآنی درغرب، پژوهش درباره تفسیر قرآن است؛ این پژوهش‌ها برای آگاهی از روند شکل‌گیری دانش تفسیر درجهان اسلام بوده و موضوعات مشترک میان اسلام و دیگر ادیان را با رویکرد تطبیقی و به پیروی از شیوه پژوهشی درباره تورات وانجیل درمحیط غرب پی‌گیری می‌کند. رویکرد‌های گوناگونی به تاریخ تفسیراسلامی درمیان غربیان دیده می‌شود؛ از نکات بسیار مهمی که در آثار قرآن‌پژوهان غربی به ویژه درحوزه دانش تفسیر قرآن به چشم می‌آید و کسانی چون اندرو ریپین به آن توجه کرده‌اند، کاربرد واژه «متن» به جای «قرآن» است. البته درکاربست این روش‌ها و رویکردها باید به این نکته توجه کرد که فهم قرآن به مثابه متن، عنصر باورمندی را درتعلیق می‌گذارد؛ این کاربرد دو رویکرد بافت‌گرایی و متن‌گرایی را در تلاش‎های تفسیرپژوهانه غربیان پیش کشانده‌است. همچنین غربیان دراین پژوهش‌ها در تلاش برای نشان دادن «جایگاه غرب» در تحولات فکری جهان اسلام نیز هستند.



[1] : دانشجوی دکتری تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد

 

نقش بیداری اسلامی در شکل دهی به تفسیر قرآن به قرآن

ارائه شده در دومین همایش تمدن نوین اسلامی، دانشگاه شاهد، تهران، اسفند1395
 
نقش بیداری اسلامی در شکل دهی به تفسیر قرآن به قرآن؛
عرصه تفسیر متن گرایانه درتمدن اسلامی
 

چکیده

متن گرایی* و بافت گرایی** دو رویکرد مهم در فهم قرآن است؛ در این مقاله با بررسی تاریخی، به روش مطالعه تطبیقی خُردِ متوازن،***روش بهره گیری مفسِّران مسلمان از تفسیر قرآن به قرآن، که منبعث از جریان منطقی وحی، روشنگری درونی قرآن، قطعیت و صحت متن و تقدم متن بر دانش یا موضع مفسِّر بوده و تفسیرگری در آن فرآیند فهمی جامع از متن دانسته شده، به بررسی تحّول این رویکرد تفسیری در سده چهاردهم هجری پرداخته و روشن خواهد کرد که چگونه این رویکرد تفسیری و مفسِّران طرفدار آن، چون علّامه سید محمّد حسین طباطبایی در "المیزان فی تفسیرالقرآن" و الشیخ محمد الأمین الشنقیطی در "أضواء البیان فی إیضاح القرآن بالقرآن"، متن گرا بوده و ضرورت های فکری ـ اجتماعی عصر، آنان را به این رویکرد متوجه ساخته است.      

 

کلید واژه: تفسیر متن گرایانه،تفسیر قرآن به قرآن،تفسیردرسده چهاردهم،علامه طباطبائی،الشیخ الشنقیطی.


*  Textualism.

**  Contextualism.

*** Symmetrical Micro-comparison.


از شرق‌گرایی تا شرق‌شناسی: پژوهشی در تحول مفهوم و مصداق «شرق‌شناسی»

 


چکیده
بسیاری از تعریف‌های بیان شده درباره «شرق‌شناسی»، دربردارنده مفهوم غربی آنها است؛ ابهام این واژه با بارمعنایی منفی، به‌ویژه در ارتباط با استعمارِ اروپا، تصدیق شدنی‌است.  تلاش‌های ادوارد سعید برای ابهام‌زدایی از آن، چیزی از این پیچیدگی نکاست بلکه در گفتمانی ضد غربی، به محور و مبنای نقد تبدیل گردید. تاکید بر تقابل دو جهان شرقی(شرقی شده) و جهان غربی(غربی شده)، فاصله‌ای در ذهن پژوهشگر میان موضوع و حقیقت آن ایجاد می‌کند؛ فاصله‌ای که سبب ساخت تصویری ناروا از موضوع می‌شود. تغییر این اصطلاح در مواجه با موضوع، نشان از تغییر رویکرد غربیان درباره آن است و متاسفانه این تغییرات از طرف منتقدان، به ویژه مسلمانان، نادیده گرفته می‌شود. بی توجهی به نقش زمان در ارایه تعریف ها، به ویژه در حوزه مطالعات اسلامی درغرب، بر این تقابل تاثیر گذاشته و مفهومی منجمد را به نقد کشیدن عمق اختلاف نظرها را بیشتر کرده‌است. در این مقاله تلاش شده‌است با بررسی زمینه‌های ساخت اصطلاح«شرق‌شناسی» در فرهنگ اروپایی، قلمروشناسی یا کاربردهای آن، فهم ما ازشرق‌شناسی، نقش شرقیان درتحول فکرغربیان با حضور و همکاری مسلمانان درمطالعات اسلامی، به چالش امروزین و تغییرپارادایم شرقشناسی پرداخته شود. همچنین درپایان بحث شرق‌شناسی همدلانه را، با برشمردن مهمترین عوامل آن، پیش کشیده‌ایم.

کلیدواژه ها
شرق‌شناسی؛ مطالعات اسلامی درغرب؛ گفتمان غربی؛ شرق‌شناسی همدلانه؛ ادوارد سعید

 


دایرة المعارف قرآن لیدن و مطالعات شیعی درغرب؛ ترجمه وبررسی مدخل"شیعه"

چکیده:

گستره مطالعات اسلامی درغرب ضرورت پرداخت تخصصی را در این زمینه ایجاب کرده وحوزه های نوپدیدی چون مطالعات شیعی را درپی داشته است. یکی از دست آوردهای علمی غربیان در زمینه مطالعات اسلامی، با رویکردی قرآنی، دایرة المعارف قرآن لیدن است. در این مقاله با نگاهی گذرا به ادوار مطالعات شیعی درغرب، به بررسی روند شکل گیری دایرة المعارف قرآن لیدن پرداخته ایم و در ادامه با دسته بندی مدخل های شیعی آن، نگاهی به روش و رویکرد متصدیان در بررسی موضوع‌ها انداخته ایم؛ همچنین با ترجمه و بررسی مدخل "شیعه" از این دایرة المعارف، نکاتی را درباره نویسنده، محتوای مقاله و منابع  مقاله گوش زد کرده ایم تا علاوه بر ارائه نمونه ای از ارزیابی مطالعات نوین شیعی درغرب، تحولات صورت گرفت در مطالعات شیعی را نیز نشان دهیم.

 

واژگان کلیدی:دایرة المعارف قرآن لیدن وتشیع، مطالعات نوین شیعی، بررسی ساختاری، تشیع وخاورشناسان.


ترجمه‌ فرانسوی قرآن؛ نکته‌ای درباره سوره الناس

ترجمه‌ فرانسوی قرآن؛ نکته‌ای درباره سوره الناس

از زمینه‌های پژوهشی درباره اسلام‌شناسی در غرب، بررسی و نقد ترجمه‌های قرآن است. از ترجمه‌های معروف قرآن به زبان فرانسوی ترجمه آندره دوریه(1580-1660م) است که به سال1632از روی متن عربی، صورت گرفته‌است. چندی پیش نسخه‌ای از این ترجمه را دراینترنت پیداکردم. تا امروز فرصتی دست نداده‌بود تا دقیقتر آن را بررسی کنم. در واکاوی این ترجمه علاوه برمقدمه‌های مترجم، سوره الناس با 6آیه را محوربررسی قرار دادم. درکنار این ترجمه، چند ترجمه دیگر  را برای مقایسه شباهت‌ها و تفاوت های روشی و ادبی مترجمان، تورق کردم. سه ترجمه دیگر از سده معاصربود؛ حمیدالله سنی مذهب، فخری شیعی مذهب و دنیس ماسون فرانسوی. این سه ترجمه بسیار شبیه هم بودند و تفاوت‌هایی جزئی در گزینش یک یا دو  واژه و به کاربردن حروف تعریف داشتند. اما ترجمه آندره دوریه(1580-1660م) که به سال1632 بازمی‌گردد با این سه تفاوت‌های بسیاری داشت. نخست اینکه این مترجم ترتیب آیات را رعایت نکرده و با جابجایی صدر و ذیل سوره، آیات نخستین را در پایان آورده‌است. همچنین بخشی از آیات در ترجمه حذف شده و مترجم به حفظ ساختار متن اصلی پایبند نبوده‌است. مترجم برای معادل عربی واژه‌ها، به کهن گزینی روی آورده‌است.

این ترجمه از قرآن با چندمقدمه شروع شده‌است؛1.درباره قرآن؛ 2.مختصری درباره دین ترکان؛3. نامه‌ای از کنسول مارسیل به آندره دوریه به تاریخ 1632م؛4. ترجمه نامه باب عالی به درباره فرانسه. پس از این مقدمات ، فهرست سوره‌های قرآن آمده است. این ترجمه در دو جلد فرآهم آمده؛ جلد نخست از سوره حمد تا سوره کهف(275ص) و جلد دوم از سوره مریم تا سوره الناس(288ص).

مترجم به سیاق زمان خویش، قرآن را به پیامبرخدا(ص) منسوب کرده و در عنوان «قرآن محمد»آورده‌است. دوریه در عنوان هر سوره به مانند نسخه‌های عربی قرآن، مشخصاتی از محل نزول و شمارآیات آورده‌است. مترجم نوشته‌است که این سوره در مکه یا مدینه «نوشته» شده‌است و چند آیه دارد. از اشتباهات مترجم همین تصور است که نوشته شدن هرسوره را به یکی از دو شهر مکه یا مدینه منتسب کرده است در حالی که مراد کاتیان نسخ عربی محل نزول بوده است نه محل کتابت!


برای علاقمندان و پژوهشگران تاریخ مصر

To attend in Cairo

The Department of Arab and Islamic Civilizations at AUC, Cairo, is honored to be hosting its 2015 Cleveland Bayard Dodge Visiting Professor, Dr Adam Sabra,  Professor at the Department of History and King Abdul Aziz Ibn Saud Chair in Islamic Studies at the University of California at Santa Barbara.
Dr Sabra will be giving two public lectures in Cairo. Please join us and spread the word. 

 

Sunday 8 March, 2015 | Oriental Hall, AUC, Tahrir Square Campus | 6.00-8.00pm 

al-Usra wa al-Dawla fi Misr al-`Uthmaniya, al-Sada al-Bakriya namudhajan (in Arabic) 
الاسرة والدولة فی مصر العثمانیة٫ السادة البکریة نموذجا
Tuesday 10 March 2015 | Oriental Hall, AUC, Tahrir Square Campus | 6.00-8.00pm 
"Sufism and Political Theory in the Late Middle Ages" (in English)
 

-- 

Amina Elbendary
Associate Chair and Assistant Professor of History
Department of Arab and Islamic Civilizations
American University in Cairo 
Office: HUSS 2156
Tel: (+202) 2615-1769

خلاقیت و تاریخ

خلاقیت و تاریخ

30/8/1389

چند ماه پیش در گفتگویی با استاد خویش پرسیدم در تاریخ تا چه اندازه می توان از خلاقیت بهره گرفت,ایشان از سخن من این برداشت را کردند که به کار گیری خلاقیت در تاریخ یعنی تخیل کردن و به داستان نویسی گرایش یافتن و گفتند(بیشتر به کار نگارش رمان تاریخی می آید تا پژوهش تاریخ).امروز به این نتیجه رسیده ام که نه! می توان در نگارش تاریخ آنهم به شیوه علمی از خلاقیت بهره جست؛چرا نباید نویسنده تاریخ از اندیشه های خلاقانه خویش در نگارش تاریخ بهره بگیرد؟! زمانی که می شود با این اندیشه به سراغ دیگر منابع برای نگارش تاریخ رفت؛ پس می توان در مراحل پس از آن نیز از این ابزار کمک گرفت و نقاط تاریک تاریخ را با چراغی که خلاقیت به دست ما می دهد روشن نمود یا راهی به روشنایی گشود.

3/11/1393

آنچه در بالا خواندید، یادداشتی بود درباره پرسشی که پیگیری نشد؛ البته همه این سال‌ها درگوشه ذهنم برای خودش پرورش می‌یافت و  به هرتابشی عکس العمل نشان می‌داد. ناگفته نماند منظورم از خلاقیت، تخیل کردن بوده است وگرنه درکار تاریخ‌پژوهی بدون «خلاقیت» که کار پیش نمی‌رود!حالا از پس سال‌ها درمیانه گشت و گذارهای اینترنتی، کتابی رایافتم، درباره تخیل و تاریخ است. هنوز نخوانده‌امش ولی گمان کنم خوب چیزی است برای ساختن پرسش‌های بیشتر. آنچه در ادامه می‌آید فهرست مطالب کتاب (مجموعه مقالاتی) است با عنوان «تخیل و تاریخ: چالش‌های معاصر». مَتِوُ دووین، مونیکامارتینا، پاسکال مونیه و ماری پانتو ویراستاران اثر هستند. این کتاب در نوامبر2014 در انتشاراتی دانشگاه رِن  چاپ شده است.

Imagination et Histoire enjeux contemporains

Sous la direction de Marie Panter, Pascale Mounier, Monica Martinat et Matthieu Devigne

Rennes : Presses Universitaires de Rennes, coll. "Histoire", 2014.

EAN 9782753534698.

328p.

 

تاریخ و تخیل: مسائل معاصر

بخش نخست: تخیل در نوشتن تاریخ

مقدمه

  1. تخیل در تولید گفتمان علمی در تاریخ
  2. استفاده ها از تخیل اصیل: تاریخ و ادبیات
  3. میشل فوکو میانه تاریخ و داستان

نمایش زاویه ها؛ تاریخ در ادبیات

  1. پیشنهادهایی برای اندازه گیری تغزلی تاریخ  یا: تصاویر در زمان قدرت  بووت، فورکادو، مونیه.
  2. از کارتاژ تا قتل عام(هولوکاست) تراژدی تاریخ، شأن تاریخ نزد رنه کالیسکی
  3. پییر میشون، تاریخ در فرد
  4. مخلوط عسل:آنچه مورخان و نویسندگان می توانند به اشتراک بگذارند؛ فرانسوا ماسپُرو یا رابطه صمیمی با تاریخ
  5. داستان‌های بایگانی ها:چالش های ضد تاریخ در اسپانیای معاصر
  6. بررسی زندگی پوستل توسط آلن لونیزه؛ اولین انجیل
  7. مصاحبه: گفتگو کارلو گینزبرگ با اریک دایره

بخش دوم: تنظیم تصاویر تاریخی

مقدمه

  1. تعهد دربرابر صفحه نمایش: دریافت تاریخ  از فیلم شاعرانه «آینه»  آندری تارکوفسکی (1974)
  2. «تخیل، حقیقت است!»؛ درباره مورو در فیلم Buongiorno, note ازمارکو بیلوشیو
  3. امتزاج هنر هفتم با تاریخ: تبادل تجربیات؛ نوشتن تاریخ در عصر بازتولید موزه گرافیکی
  4. درباره فیلم جین اسیر، فیلمی از فیلیپ راموس: باید یک مورخ پشت دوربین باشد؟
  5. نگهداری: درباره  روستایی فرانسوی – استفاده هایی از تاریخ در مجموعه تلویزیونی معاصر

بخش سوم: کارگاه حافظه ها؛حافظه های تاریخی و خیالی

مقدمه

  1. دوباره نوشتن تاریخ: خیال‌ها و هویت‌ها: هنگامی که نسلی، پیشینیان خودرا احیا می‌کند: درمیان اسناد، داستان و رمان نویس پسااستعماری، آیا کار تاریخی می کند؟
  2. روایتی از گونه شناسی بشر:  استفاده ابزاری از تاریخ در انسان‌شناسی
  3. «نوشته‌ای باز»، شاعرانه و نقادانه:ژابس، گلیسون و شاموزیو
  4. ساخت/ ساختارشکنی تاریخ جمعی: «فصل زن درتاریخ»، زمانی که تخیل تاریخ را تقسیم می‌کند.
  5. حافظه جمعی از انقلاب در تئاتر: از  رومن رولاند تا جمع طلاها و قبلا!
  6. فضائل پرنده انفرادی[1](1988) از خووان گویتیسلو: هذیان تاریخ برای دوباره خوانی بهتر
  7. تصورکردن «معنا» با تاریخ:چه تخیلی درخدمت «کارحافظه»است؟مودیانو، موندولسون، سوبالد
  8. ترسناک است انسان! هولوکاست در خطر تخیل: قهوهِ ادوارد باند
  9. تعمیر و نگهداری: گفت و گو آلون هیلو با آلون کونفینون

10. برای اصلاح جهان: نتیجه گیری



[1] : Las virtudes del pájaro solitario


تازه های نشر

Oralité et écriture dans la Bible et le Coran (Orality and literacy in Bible and Koran)

Cassuto(Philippe) et Pierre Larcher (sous la direction de), Oralité et écriture dans la Bible et le Coran, Aix-en-Provence, Presses Universitaires de Provence, 2014, 165 p., 15 € (proceedings of the Colloquium “Oralité et écriture”, Aix-en-Provence, IREMAM, , 3-4 June 2010)

زبان شفاهی و کتبی در کتاب مقدس و قرآن

فهرست مطالب:

فیلیپ کاسوت و پیر لارشه، "مقدمه"،ص 5-7.

می گوید و می نویسد، 9.

فیلیپ کاسوت، "کتاب مقدس: خواندن، نوشتن و نقاط دیگر،" ص11-39.

لوتز ادزار، "زبان شفاهی و کتبی: ṭə'å̄mīm به عنوان نمایندگی عروضی از ساختار مورفو-نحوی از کتاب مقدس عبری،"ص 41-51.

پیر لارشه، "قرآن می گوید و می نویسد،" 53-67.

زبان شفاهی و کتبی، 69.

آنه سیلوی بولیوو، "کلمه" و "قرائت": جنبه های فرهنگ لغت خود ارجاع از قرآن، "ص71-98.

کلود ژیلیو، "زبان شفاهی و نوشتن در پیدایش، انتقال و تثبیت قرآن،" ص 99-142.

در نوشته ای دیگر، ص 143.

جان ون ریث، "ایلیا  کیست؟ آیا پیامبر است؟ (یوحنا 1: 19-21).

جابجایی بینامتنی از پیامبرشناسی: از کتاب مقدس به قرآن، "145-162.


← صفحه بعد