خاورشناس

دایرة المعارف قرآن لیدن و مطالعات شیعی درغرب؛ ترجمه وبررسی مدخل"شیعه"

چکیده:

گستره مطالعات اسلامی درغرب ضرورت پرداخت تخصصی را در این زمینه ایجاب کرده وحوزه های نوپدیدی چون مطالعات شیعی را درپی داشته است. یکی از دست آوردهای علمی غربیان در زمینه مطالعات اسلامی، با رویکردی قرآنی، دایرة المعارف قرآن لیدن است. در این مقاله با نگاهی گذرا به ادوار مطالعات شیعی درغرب، به بررسی روند شکل گیری دایرة المعارف قرآن لیدن پرداخته ایم و در ادامه با دسته بندی مدخل های شیعی آن، نگاهی به روش و رویکرد متصدیان در بررسی موضوع‌ها انداخته ایم؛ همچنین با ترجمه و بررسی مدخل "شیعه" از این دایرة المعارف، نکاتی را درباره نویسنده، محتوای مقاله و منابع  مقاله گوش زد کرده ایم تا علاوه بر ارائه نمونه ای از ارزیابی مطالعات نوین شیعی درغرب، تحولات صورت گرفت در مطالعات شیعی را نیز نشان دهیم.

 

واژگان کلیدی:دایرة المعارف قرآن لیدن وتشیع، مطالعات نوین شیعی، بررسی ساختاری، تشیع وخاورشناسان.


ترجمه‌ فرانسوی قرآن؛ نکته‌ای درباره سوره الناس

ترجمه‌ فرانسوی قرآن؛ نکته‌ای درباره سوره الناس

از زمینه‌های پژوهشی درباره اسلام‌شناسی در غرب، بررسی و نقد ترجمه‌های قرآن است. از ترجمه‌های معروف قرآن به زبان فرانسوی ترجمه آندره دوریه(1580-1660م) است که به سال1632از روی متن عربی، صورت گرفته‌است. چندی پیش نسخه‌ای از این ترجمه را دراینترنت پیداکردم. تا امروز فرصتی دست نداده‌بود تا دقیقتر آن را بررسی کنم. در واکاوی این ترجمه علاوه برمقدمه‌های مترجم، سوره الناس با 6آیه را محوربررسی قرار دادم. درکنار این ترجمه، چند ترجمه دیگر  را برای مقایسه شباهت‌ها و تفاوت های روشی و ادبی مترجمان، تورق کردم. سه ترجمه دیگر از سده معاصربود؛ حمیدالله سنی مذهب، فخری شیعی مذهب و دنیس ماسون فرانسوی. این سه ترجمه بسیار شبیه هم بودند و تفاوت‌هایی جزئی در گزینش یک یا دو  واژه و به کاربردن حروف تعریف داشتند. اما ترجمه آندره دوریه(1580-1660م) که به سال1632 بازمی‌گردد با این سه تفاوت‌های بسیاری داشت. نخست اینکه این مترجم ترتیب آیات را رعایت نکرده و با جابجایی صدر و ذیل سوره، آیات نخستین را در پایان آورده‌است. همچنین بخشی از آیات در ترجمه حذف شده و مترجم به حفظ ساختار متن اصلی پایبند نبوده‌است. مترجم برای معادل عربی واژه‌ها، به کهن گزینی روی آورده‌است.

این ترجمه از قرآن با چندمقدمه شروع شده‌است؛1.درباره قرآن؛ 2.مختصری درباره دین ترکان؛3. نامه‌ای از کنسول مارسیل به آندره دوریه به تاریخ 1632م؛4. ترجمه نامه باب عالی به درباره فرانسه. پس از این مقدمات ، فهرست سوره‌های قرآن آمده است. این ترجمه در دو جلد فرآهم آمده؛ جلد نخست از سوره حمد تا سوره کهف(275ص) و جلد دوم از سوره مریم تا سوره الناس(288ص).

مترجم به سیاق زمان خویش، قرآن را به پیامبرخدا(ص) منسوب کرده و در عنوان «قرآن محمد»آورده‌است. دوریه در عنوان هر سوره به مانند نسخه‌های عربی قرآن، مشخصاتی از محل نزول و شمارآیات آورده‌است. مترجم نوشته‌است که این سوره در مکه یا مدینه «نوشته» شده‌است و چند آیه دارد. از اشتباهات مترجم همین تصور است که نوشته شدن هرسوره را به یکی از دو شهر مکه یا مدینه منتسب کرده است در حالی که مراد کاتیان نسخ عربی محل نزول بوده است نه محل کتابت!


برای علاقمندان و پژوهشگران تاریخ مصر

To attend in Cairo

The Department of Arab and Islamic Civilizations at AUC, Cairo, is honored to be hosting its 2015 Cleveland Bayard Dodge Visiting Professor, Dr Adam Sabra,  Professor at the Department of History and King Abdul Aziz Ibn Saud Chair in Islamic Studies at the University of California at Santa Barbara.
Dr Sabra will be giving two public lectures in Cairo. Please join us and spread the word. 

 

Sunday 8 March, 2015 | Oriental Hall, AUC, Tahrir Square Campus | 6.00-8.00pm 

al-Usra wa al-Dawla fi Misr al-`Uthmaniya, al-Sada al-Bakriya namudhajan (in Arabic) 
الاسرة والدولة فی مصر العثمانیة٫ السادة البکریة نموذجا
Tuesday 10 March 2015 | Oriental Hall, AUC, Tahrir Square Campus | 6.00-8.00pm 
"Sufism and Political Theory in the Late Middle Ages" (in English)
 

-- 

Amina Elbendary
Associate Chair and Assistant Professor of History
Department of Arab and Islamic Civilizations
American University in Cairo 
Office: HUSS 2156
Tel: (+202) 2615-1769

خلاقیت و تاریخ

خلاقیت و تاریخ

30/8/1389

چند ماه پیش در گفتگویی با استاد خویش پرسیدم در تاریخ تا چه اندازه می توان از خلاقیت بهره گرفت,ایشان از سخن من این برداشت را کردند که به کار گیری خلاقیت در تاریخ یعنی تخیل کردن و به داستان نویسی گرایش یافتن و گفتند(بیشتر به کار نگارش رمان تاریخی می آید تا پژوهش تاریخ).امروز به این نتیجه رسیده ام که نه! می توان در نگارش تاریخ آنهم به شیوه علمی از خلاقیت بهره جست؛چرا نباید نویسنده تاریخ از اندیشه های خلاقانه خویش در نگارش تاریخ بهره بگیرد؟! زمانی که می شود با این اندیشه به سراغ دیگر منابع برای نگارش تاریخ رفت؛ پس می توان در مراحل پس از آن نیز از این ابزار کمک گرفت و نقاط تاریک تاریخ را با چراغی که خلاقیت به دست ما می دهد روشن نمود یا راهی به روشنایی گشود.

3/11/1393

آنچه در بالا خواندید، یادداشتی بود درباره پرسشی که پیگیری نشد؛ البته همه این سال‌ها درگوشه ذهنم برای خودش پرورش می‌یافت و  به هرتابشی عکس العمل نشان می‌داد. ناگفته نماند منظورم از خلاقیت، تخیل کردن بوده است وگرنه درکار تاریخ‌پژوهی بدون «خلاقیت» که کار پیش نمی‌رود!حالا از پس سال‌ها درمیانه گشت و گذارهای اینترنتی، کتابی رایافتم، درباره تخیل و تاریخ است. هنوز نخوانده‌امش ولی گمان کنم خوب چیزی است برای ساختن پرسش‌های بیشتر. آنچه در ادامه می‌آید فهرست مطالب کتاب (مجموعه مقالاتی) است با عنوان «تخیل و تاریخ: چالش‌های معاصر». مَتِوُ دووین، مونیکامارتینا، پاسکال مونیه و ماری پانتو ویراستاران اثر هستند. این کتاب در نوامبر2014 در انتشاراتی دانشگاه رِن  چاپ شده است.

Imagination et Histoire enjeux contemporains

Sous la direction de Marie Panter, Pascale Mounier, Monica Martinat et Matthieu Devigne

Rennes : Presses Universitaires de Rennes, coll. "Histoire", 2014.

EAN 9782753534698.

328p.

 

تاریخ و تخیل: مسائل معاصر

بخش نخست: تخیل در نوشتن تاریخ

مقدمه

  1. تخیل در تولید گفتمان علمی در تاریخ
  2. استفاده ها از تخیل اصیل: تاریخ و ادبیات
  3. میشل فوکو میانه تاریخ و داستان

نمایش زاویه ها؛ تاریخ در ادبیات

  1. پیشنهادهایی برای اندازه گیری تغزلی تاریخ  یا: تصاویر در زمان قدرت  بووت، فورکادو، مونیه.
  2. از کارتاژ تا قتل عام(هولوکاست) تراژدی تاریخ، شأن تاریخ نزد رنه کالیسکی
  3. پییر میشون، تاریخ در فرد
  4. مخلوط عسل:آنچه مورخان و نویسندگان می توانند به اشتراک بگذارند؛ فرانسوا ماسپُرو یا رابطه صمیمی با تاریخ
  5. داستان‌های بایگانی ها:چالش های ضد تاریخ در اسپانیای معاصر
  6. بررسی زندگی پوستل توسط آلن لونیزه؛ اولین انجیل
  7. مصاحبه: گفتگو کارلو گینزبرگ با اریک دایره

بخش دوم: تنظیم تصاویر تاریخی

مقدمه

  1. تعهد دربرابر صفحه نمایش: دریافت تاریخ  از فیلم شاعرانه «آینه»  آندری تارکوفسکی (1974)
  2. «تخیل، حقیقت است!»؛ درباره مورو در فیلم Buongiorno, note ازمارکو بیلوشیو
  3. امتزاج هنر هفتم با تاریخ: تبادل تجربیات؛ نوشتن تاریخ در عصر بازتولید موزه گرافیکی
  4. درباره فیلم جین اسیر، فیلمی از فیلیپ راموس: باید یک مورخ پشت دوربین باشد؟
  5. نگهداری: درباره  روستایی فرانسوی – استفاده هایی از تاریخ در مجموعه تلویزیونی معاصر

بخش سوم: کارگاه حافظه ها؛حافظه های تاریخی و خیالی

مقدمه

  1. دوباره نوشتن تاریخ: خیال‌ها و هویت‌ها: هنگامی که نسلی، پیشینیان خودرا احیا می‌کند: درمیان اسناد، داستان و رمان نویس پسااستعماری، آیا کار تاریخی می کند؟
  2. روایتی از گونه شناسی بشر:  استفاده ابزاری از تاریخ در انسان‌شناسی
  3. «نوشته‌ای باز»، شاعرانه و نقادانه:ژابس، گلیسون و شاموزیو
  4. ساخت/ ساختارشکنی تاریخ جمعی: «فصل زن درتاریخ»، زمانی که تخیل تاریخ را تقسیم می‌کند.
  5. حافظه جمعی از انقلاب در تئاتر: از  رومن رولاند تا جمع طلاها و قبلا!
  6. فضائل پرنده انفرادی[1](1988) از خووان گویتیسلو: هذیان تاریخ برای دوباره خوانی بهتر
  7. تصورکردن «معنا» با تاریخ:چه تخیلی درخدمت «کارحافظه»است؟مودیانو، موندولسون، سوبالد
  8. ترسناک است انسان! هولوکاست در خطر تخیل: قهوهِ ادوارد باند
  9. تعمیر و نگهداری: گفت و گو آلون هیلو با آلون کونفینون

10. برای اصلاح جهان: نتیجه گیری



[1] : Las virtudes del pájaro solitario


تازه های نشر

Oralité et écriture dans la Bible et le Coran (Orality and literacy in Bible and Koran)

Cassuto(Philippe) et Pierre Larcher (sous la direction de), Oralité et écriture dans la Bible et le Coran, Aix-en-Provence, Presses Universitaires de Provence, 2014, 165 p., 15 € (proceedings of the Colloquium “Oralité et écriture”, Aix-en-Provence, IREMAM, , 3-4 June 2010)

زبان شفاهی و کتبی در کتاب مقدس و قرآن

فهرست مطالب:

فیلیپ کاسوت و پیر لارشه، "مقدمه"،ص 5-7.

می گوید و می نویسد، 9.

فیلیپ کاسوت، "کتاب مقدس: خواندن، نوشتن و نقاط دیگر،" ص11-39.

لوتز ادزار، "زبان شفاهی و کتبی: ṭə'å̄mīm به عنوان نمایندگی عروضی از ساختار مورفو-نحوی از کتاب مقدس عبری،"ص 41-51.

پیر لارشه، "قرآن می گوید و می نویسد،" 53-67.

زبان شفاهی و کتبی، 69.

آنه سیلوی بولیوو، "کلمه" و "قرائت": جنبه های فرهنگ لغت خود ارجاع از قرآن، "ص71-98.

کلود ژیلیو، "زبان شفاهی و نوشتن در پیدایش، انتقال و تثبیت قرآن،" ص 99-142.

در نوشته ای دیگر، ص 143.

جان ون ریث، "ایلیا  کیست؟ آیا پیامبر است؟ (یوحنا 1: 19-21).

جابجایی بینامتنی از پیامبرشناسی: از کتاب مقدس به قرآن، "145-162.


چرا رازی، رازی شد؟

چرا رازی، رازی شد؟

شاید این مطلب به موضوع وبلاگ ارتباط نداشته باشد ولی نشر را از این رو مفید دانشتم که همه ما نیازمند آموختن و دقیق شدن در آثار گذشتگانیم.

شبی فرصتی دست داد تا به بازخوانی کتاب «کارنامه اسلام» دکتر عبدالحسین زرین کوب بپردازم. چند صفحه ای نخوانده بودم که عبارتی در آن نظرم را جلب کرد؛«پیش از وی هیچ طبیبی ـ یونانی یا اسلامی ـ به این نکته ها برنخورده بود.»  این عبارت درباره محمد زکریای رازی، پزشک، فیلسوف و شیمی‌دان ایرانی در قرن سوم و اوایل چهارم هجری  و اثر ارزشمندش «الجُدری  والحصبه» بود. به یکباره در ذهنم این پرسش را پیش آمد که چه می شود که رازی به چیزی پی می برد که پیشینیان به آن نرسیده اند؟ در چند سطر بعد مرحوم زرین کوب به نکته ای اشاره می‌کند که برخی  آن را مهمترین عامل در برتری رازی نسبت به دیگران و پیشینیان  می دانند؛ تاکید رازی بر معرفت تجربی و روش بالینی نکته برجسته ای است که از کارهای وی به دست می آید ولی آیا این ویژگی می تواند تنها عامل یا مهمترین عامل در کسب این امتیاز از دیگران باشد؟! آیا به یکباره رازی به این گونه معرفت و روش دست یافته است یا نه این امر پیشینه ای و عواملی دیگرهم دارد؟

از خوشبختی ام این بود که کتاب «الجدری و الحصبه» را چند سالی پیش در بازار کتاب زنجان یافته بودم و با قیمتی بسیار بسیار اندک خریده بودم. این کتاب به مناسبت کنگره بین المللی تاریخ پزشکی در اسلام و ایران و آغاز دوازدهمین قرن وفات رازی(1343ش) در انتشارات دانشگاه تهران و با همت دکتر محمود نجم آبادی، منتشر شده بود. نسخه ای که در اختیار دارم، چاپ دوم به سال 1364ش است و قیمت آن 700ریال!  به گمانم در 1389ش به قیمت 500تومان خریدمش!

آن پرسش و این نیک بختی، سبب شد ادامه شب را مطالعه این رساله پزشکی بگذرانم و بسیار بسیار نکته های ظریف از  رازی بی‌آموزم و اندکی پرسشم را پاسخ گویم.

رازی درنخستین عبارات رساله اش اشاره‌ای کرده است  به مردی فاضل که برای علم و آموختن و آموزاندن آن به مردم، آنهم به روشی آسان، بسیار مشتاق بود. این اشتیاق سبب تشویق رازی برای نگارش رساله آبله و سرخک می شود.کم کم که ورق می زدم و عبارات رساله را می خواندم، بیشتر جذب آن می شدم و رازی به هر عبارت پرده ای از راز خویش برای رسیدن به این جایگاه علمی برمی داشت.

  1. دقت در خواندن؛ رازی اشاره کرده است که درخواندن آثار باید دقت بخرج داد و سرسری آنها را از نظر نگذراند و درپایان نتیجه گرفت که در این کتاب یا رساله مطلبی نبود یا نویسنده از آوردن آن غفلت ورزیده بوده است، بلکه باید در عبارات نویسنده دقیق شد.
  2. توجه به مجموعه آثار یک نویسنده: از نکته پیشین رازی پلی می زند به همه آثار نویسنده مدنظرش، جالینوس؛ وی می گویدکه با دقت درهمه آثار یک نویسنده می توان دریافت که آیا نویسنده به نکته ای ویژه نظر داشته است یا نه! وبعد درباره آن قضاوت کرد.
  3. تبارشناسی واژه ها: از نکته های مهمی که امروز در انجام پژوهش های متنی به پژوهشگران توصیه می شود، دقت در تبار و کاربردهای گوناگون واژه ها و... است. رازی درباره آبله که بسیاری آن را درکتاب های جالینوس ندیده اند، از واژه ای پرده برمی دارد که کلیدی است و نفی تمام بی دقتی های خوانندگان آثار جالینوس می شود.
  4. امید به کشف و گشوده شدن برخی مسائل درآینده: پیروی توجه دادن به همه آثار یک نویسنده برای قضاوت درباره میزان دانش وی، رازی از کم بودن منابع دراختیار، واقعیتی که باآن سروکار دارد، غفلت نمی ورزد و بسیار منصفانه می پذیردکه آگاهی اش درباره جالینوس محدود به آن چیزی است که در اختیار دارد و با امید به آینده برای کشف یا ترجمه دیگر آثار جالینوس، راه را برای پژوهش های بیشتر و نسل های بعد از خود باز می گذارد.
  5. پرسش از اهل فن: با آنکه رازی خود از برجستگان علمی است اما بسیار بسیار متواضعانه بیان می کند که زبان های سریانی یا یونانی نمی داند و برای فهمیدن برخی از نوشته های پزشکی به دانایان این زبان ها رجوع کرده و از آنان «پرسیده» است.
  6. توجه دادن به روش‌شناسی نویسنده: آنچه ره آورد دقت درخواندن، توجه به همه آثار نویسنده، تبارشناسی ها و... در اثر رازی است این است که برای فهم مطلبی باید به روش شناسی نویسنده هم توجه کرد، نکته ای که در این عصر بسیار برآن تاکید می شود. البته رازی روش شناسی را محدود به آثار نویسنده نمی داند و دامنه آن را وسیعتر از تالیفاتش متصور است.
  7. کشف مجهولات: دانش بشری با همه وسعتی که دارد، بازهم در محدوده مجهولاتش است و پیوسته مرز معلومات به دایره مجهولات نزدیکتر می شود ولی این فاصله به نظر می رسد همیشگی است. از نکته های برجسته ای که مرا بیش از پیش به خود خواند، تاکید رازی بر ناآگاهی ها وندانسته هایش است در برابر آن همه دانشی که دارد. البته از این تاکید برمجهولات برنمی آمده که وی به جهل مرکب نظر داشته است یا نه، واین خود پرسشی است که بایسته خواندن و تحلیل کردن دیگر آثار رازی است.
  8. مشاهده گری و قیاس: شاید بتوان امتیاز رازی را بر دیگران درهمین مشاهده گری وی دانست، البته نه تنها عامل امتیاز! درکنار این تاکید بر دیدن، وی تاکید بر خوب دیدن هم دارد، خوب دیدنی که درپی قیاس کردن دیده ها با شنیده ها و خوانده ها به دست می آید نه به صرف دیدن تنها.
  9. توجه به محیط و اوضاع پیرامونی: رازی برای بیماری آبله و سرخک، نسخه هایی پیچیده است که با محیط پیرامونی خویش هماهنگ است. اما در ادامه علاوه بر دادن توصیه هایی برای دیگر نقاط بر این نکته مهم تاکید می کند که هر زمان و مکانی اوضاع خاص خود را دارد و چه بسا دوایی در جایی به بهبودی نیانجامد و بر پزشک است که به میط خویش آگاه باشد نه آنکه به صرف خواندن دستوری درکتابی، همه را باهمان بخواهد که درمان کند.
  10. 10.  دقت در تفاوت ها نه اطمینان به خوانده ها!: دو نکته پیش مبنای این نظر رازی است که آنچه خوانده ایم اطمینان بخش صرف نبوده و پیوسته باید دقت کرده به تفاوت میان نظر وعمل.

11. تجربه گرایی: رازی در شرح بسیاری از نسخه های درمانی یا پیش از ابتلاء، بر این نکته تاکید می کند که این نسخه آزموده شده است و آنچه از تاریخ درباره رازی می دانیم حضور پُر شور وی بر بالین بیمار گواه گفتار وی است.

12. توجه دادن به دانش دیگر ملل: رازی به واسطه ترجمه کتاب هایی  در عصرش، از دانش دیگر ملل نیزآگاه بوده، اما این آگاهی را به محک نقد گذاشته و پیوست آن را با آنچه می دیده یا می آزموده ، ارزیابی و به روز می کرده است.

13. نقد همکاران و وجدان کاری: بسیار مایه تعجب بود که رازی درباره همکارانش دست به نقد می زند و اصلی را پیش می کشد که بسیار بسیار محوری است در هر کاری. او به داشتن وجدان کاری در معاینه و درمان بیمار تاکید می ورزد. وجدان کاری از منظر وی آن است که هر بیمار را آنگونه که به صلاحش است درمان کنی نه آنگونه که خوانده ای یا می دانی.

آنچه آمد، اشاره هایی اندک بود برای رازگشایی از آنچه سبب شده است که زکریای رازی، رازی سده ها شود؛ امید است در مجالی دیگر و با فراغی بیشتر به شرح آنچه بپردازم که می توان از رازی آموخت. دوستان درپی خواندن این نکته ها اگر مطلبی بی افزایند بسیار خرسند می شوم، باسپاس.


واژه شناسی: شرق، شرق‌شناس، شرق‌شناسی

باسلام

گاهی فرصتی برای نوشتن پیش نمی‌آید یا برای خواندن مطلبی، حوصله اش نیست؛ از این رو نخستین بخش از سلسله گفتارهای شرق‌شناسی را با عنوان«واژه شناسی: شرق، شرق‌شناس، شرق‌شناسی» خدمتتان عرضه می گردد.

منتظر نظراتتان هستم.

 

با سپاس
http://iranupload.com/va9hkv89bfz8/recording-۲۰۱۴۱۲۰۶-۱۹۵۱۳۹.mp3.html



محمد بامیه

محمدبامیه


کارشناسی آمار(1984م)،کارشناسی‌ارشد(1989م)ودکتری جامعه‌شناسی(1990م9 از دانشگاه ویسکانسین مدیسون ؛ فوق دکتری پژوهشی ازدانشگاه برلین آلمان(2-1991م)،فوق دکتری پژوهشی ازدانشگاه اتریچت هلند (1-1990م)؛حوزه اصلی پژوهشی :خاورمیانه،اسلام،جهانی سازی،جامعه شناسی تطبیقی تاریخی،ملیت‌گرایی وهویت جمعی،جامعه شناسی دین،فلسفه سیاست،اقتصادوجامعه،استعمار وپس ازاستعمار؛ مسلط به زبان های انگلیسی،آلمانی،عربی وهلندی وآشنایی با زبان‌های فرانسه،اسپانیایی وآفریقایی. مدیرسلسله فیلم های"نگاهی به جهان عرب"(کالج مک‌آلیستر2004-2005م)و"آزادی وشورش درجهان عرب"(دانشگاه جورجتون2003م)معاون کالج مک‌آلیستر(2003-تاکنون)،تدریس‌موضوعاتی‌چون سوابق ومنطق جهانی سازی، اقتصادوفرهنگ، جنبش های اجتماعی، اسلام نوین، جامعه وحکومت دراسلام، سنت ومدرنیته، جامعه معاصرعرب، جامعه‌شناسی سیاسی و... درکارشناسی، موضوعاتی چون نظریه جامعه‌شناسانه معاصر، درگیری اجتماعی وحوزه عمومی درجهان عرب، مقدمه مطالعه جهان عرب، جهانی سازی فرهنگی وجهان عرب و...، شرکت دربیش از26همایش جهانی، هشت میزگرد، عضویت در ویراستاری مجلاتی چون"دنیای جنوب"، برنده جایزه جهانی کتاب سال آلبرت حورانی و...، سخنرانی دربیش از43نشست درزمنیه هایی چون"مدرنیته اسلامی و نظریه سنت"مجموعه سخنرانی های جامعه شناسی دردانشگاه بوفالونیویورک (2002م)،"مبارزه ودموکراسی درخاورمیانه"دانشگاه پنسیلوانیا(2003م) و...،18مقاله علمی ترویجی ، 25مقاله علمی پژوهشی، 11عنوان کتاب چون پایان جهانی سازی ،ریشه های اجتماعی اسلام:اندیشه،اقتصاد،گفتمان  و... همکاری با دایرة المعارف قرآن درنگارش مقاله"پدرسالاری(پدرشاهی)".


← صفحه بعد